سبک شناسی خوشنویسی قاجار قابل استناد است، نمی توان به همه منابع اعتماد کرد
به گزارش وبلاگ ورساچه، کتاب سبک شناسی خوشنویسی قاجار تألیف و پژوهش علیرضا هاشمی نژاد با مقدمه آیدین آغداشلو که به تازگی از سوی انتشارات فرهنگستان هنر روانه بازار شده با حضور آیدین آغداشلو، غلامحسین امیرخانی و حمیدرضا قلیچ خانی در سالن اندیشگاه فرهنگی کتابخانه ملی مورد آنالیز نهاده شد.
آیدین آغداشلو درنشست آنالیز کتاب سبک شناسی خوشنویسی قاجار گفت: متاسفانه هنوز نقد و پژوهش در رشته های هنری کم است و ضرورت سامان دهی پژوهش و نقد هنری در کشور ما به خوبی احساس می گردد. البته جا دارد در این نشست از انتشارات فرهنگ معاصر ایران که در این زمینه تلاش هایی نموده است، قدردانی کنم.
او در ادامه با اشاره به کتاب های پژوهشی که در دو دهه اخیر تألیف شده اند، گفت: با وجود این که خوشنویسی در کشور ما از قدمت دیرینه ای برخوردار است، اما پژوهش در این زمینه بسیار کم انجام شده و بخشی ازپژوهش های این حوزه از تألیفات حمید رضا قلیچ خانی به شمار می رود.
این هنرمند نقاش در ادامه اظهار کرد: کتاب سبک شناسی خوشنویسی قاجار از اهمیت خاصی برخوردار است و این کتاب را صرفاً نمی توان سبک شناسی مطرح نمود. این کتاب امتیازات متعددی دارد که می تواند به عنوان یکی از منابع پژوهشی در حوزه خوشنویسی مورد استفاده قرار گیرد، به عنوان مثال فهرست این کتاب بسیار غنی است.
به گفته این پژوهشگر، بخش عمده مطالب این کتاب حاصل کشف و شهود های هاشمی نژاد است و شیوه کار او در این کتاب قابل دفاع و مستند است و می توان از آن به عنوان یکی از منابع خوب برای پژوهش درباره خوشنویسی دوره قاجار استفاده کرد.
آغداشلو با اشاره به تجربیات خود در جوانی یادآور شد: من در جوانی به دلیل علاقه ای که به پژوهش هنری داشتم با آثار و استادان متعددی روبرو شدم، درابتدا بر این باور بودم که تمام گفته های این استادان و کتاب ها مستند و درست است اما به مرور متوجه شدم که نباید به همه منابع اعتماد کرد. ازاین رو باید به بسیاری از نقل قول هایی که درتذکره ها مطرح می شوند با دیده اغماض نگاه کرد.
این نقاش پیشکسوت با بیان این مطلب که پژوهش و تالیف کتاب های چون سبک شناسی خوشنویسی قاجار دل شیر می خواهد، اعلام کرد: شاید کتاب های متعددی در طول تاریخ پیرامون هنر و ادبیات نوشته شده باشند، اما بیشتر این آثار قابل اعتنا نیستند، چون بیشتر مولفان آن ها جانبدارانه با موضوع برخورد نموده اند و به دور از تمجید و تعارف درباره موضوع مد نظر سخن نگفته اند. همین موضوع از ارزش کار آن ها کاسته است.
غلامحسین امیرخانی خوشنویس پیشکسوت نیز با بیان این مطلب که در زمینه آموزش و پژوهش خود را شاگرد آیدین آغداشلو می داند، گفت: آیدین آغداشلو یکی از مفاخر فرهنگ و هنر ما است که نگاه همه جانبه نگر نسبت به هنر دارد و تا به امروز خدمات ارزشمندی به جامعه هنری ایران نموده که راهشگای پژوهشگران بوده است.
او اضافه کرد: پس از دوره صفویه خوشنویسی در ایران با فراز و فرود متعددی همراه بوده است و مسائل و موضوعات سیاسی بر فرایند آن تاثیر گذاشته است. نقش استادان خوشنویس برای حفظ و گسترش خوشنویسی با وجود مسائل موجود انکار ناپذیر است. بعضی از خاندان ها که خوشنویسی نسل در نسل توسط آن ها ادامه داشته است، نیز سهم بسزایی در حفظ خوشنویسی داشته اند.
او در ادامه با بیان این مطلب که هنوز فرصت ننموده کتاب سبک شناسی خوشنویسی قاجار را مطالعه کند، متذکر شد: چون این کتاب از معدود کتاب های پژوهشی این حوزه به شمار می رود بی شک چراغی را پیش روی پژوهشگرانی که پس از این می خواهند درباره خوشنویسی در عصر قاجار تحقیق نمایند، روشن خواهد نمود.
امیرخانی ادامه داد: یکی از معایب اصلی این کتاب نداشتن تصویر است و همین موضوع موجب شده که نویسنده بیشتر به ورطه توصیف بیفتد. او در ادامه به نقد بعضی از خوشنویسی های که بر روی جلد کتاب ها منتشر شده است، پرداخت.
حمید رضا قلیچ خانی پژوهشگر حوزه خوشنویسی و کتاب آرایی هم در سخنان کوتاهی گفت: هاشمی نژاد از معدود پژوهشگرانی است که به صورت تمام وقت پژوهش می نماید و پیش از تألیف این کتاب، مقالات ارزشمندی از او در نشریات منتشر شده است.
این پژوهشگر در ادامه به ذکر بعضی ایرادات وارد بر این کتاب پرداخت و اعلام کرد: تصویر در این کتاب بسیار کم است و زیرنویس ها مطابق تصاویر نوشته نشده اند.
علی رضا هاشمی نژاد مولف کتاب سبک شناسی خوشنویسی قاجار نیز گفت: این کتاب طبقه بندی و تحلیل سبک شناسی و زیبایی شناسی انواع خطوط رایج در دوران قاجار است که پیش تر در هیچ کتابی به آن پرداخته نشده بود.
او اضافه کرد: از منظر تاریخی مباحث این کتاب از ابتدای قرن 13 یعنی اوایل دوران حکومت فتحعلی شاه تا خاتمه این قرن، یعنی اوایل دوران سلطنت مظفرالدین میرزا را در بر می گیرد. در مواردی که احتیاج به آنالیز ریشه ای بود، به قبل تر از آن یعنی خوشنویسی در دوران صفویه هم پرداختم اما با تمام این اوصاف در شیوه کلی تحلیل آثار، تاریخ جایی ندارد و مخاطب در این کتاب با تاریخ خوشنویسی در دوران قاجار روبه رو نیست.
هاشمی نژاد در ادامه با اشاره به این نکته که در دوران قاجار نه با سبک بلکه با سبک های خوشنویسی روبرو هستیم، درباره نام گذاری این سبک ها اظهار کرد: نام گذاری سبک ها هم به نام افراد بوده و هم به نام دوره تاریخی ، به عنوان مثال نام یک سبک در این دوره سبک استاد میرزا محمدرضا کلهر است. استاد کلهر در دوران ناصرالدین شاه می زیست اما در دوران ابتدایی قاجار نمی توان سبک ها را به نام اشخاص گذاشت و من ناچار شدم عنوان سبک در این زمان را دوره اول و دوره دوم بگذارم، اگر من سبک را به نام کلهر نام گذاری می کردم بدعت جدیدی در خوشنویسی این دوره گذاشته می شد.
این محقق یادآور شد: شیوه علمی این کتاب در راستای تحلیل خوشنویسی پیش تر در هیچ کتاب دیگری کار نشده بود. استاد آیدین آغداشلو زحمت نگارش مقدمه این کتاب را کشید و در آن به این نکته اشاره نمود. البته نقایصی در این کتاب دیده می گردد که امیدواریم این نقایص در چاپ های بعدی رفع شوند.
منبع: خبرگزاری مهر