کشتی باچوخه، سنتی ریشه دار در فرهنگ مردمان خراسان شمالی - وبلاگ ورساچه

به گزارش وبلاگ ورساچه، تا پیش از شیوع کرونا، گود زینل خان اسفراین هرساله در روز 14 فروردین میزبان ده ها هزار نفر از علاقه مندان و تماشاگرانی از سراسر کشور بود که با اشتیاق می آمدند تا ورزش سنتی مردمان خراسان شمالی و اسفراین را نظاره گر باشند.

این رویداد که در نوع خود کم نظیر است، در سال های گذشته با اجرای ویژه برنامه و جشن های نوروزگاهی و... شاهد استقبال پُرشور علاقه مندان و مردم بود که البته سال جاری نیز همانند سال 99، شیوع کرونا مانع برگزاری این مسابقات شد.

با فرارسیدن فصل بهار و نوروز آداب ورسوم همراه با آن در مناطق مختلف ایران آغاز می گردد. یکی از این آیین ها، آیین کشتی با چوخه است. لباس مخصوص این کشتی که به آن چوخه می گویند، به دلیل استفاده از پشم در بافت آن، دارای استحکام و ضخامت بالایی است.

کشتی باچوخه در تمام نقاط خراسان شمالی انجام می گردد، چوخه یا چوخا در لغت به معنی جلیقه ای است که چوپانان محلی به تن می کردند، جنس آن از پشم حیوانات اهلی (گوسفند) است و به دلیل خاصیت پشم، لباسی ضخیم درست می گردد. در فرهنگ دهخدا معنی چوخه (چوخا) به معنی جامه پشمین است و در فرهنگ نامه مشخص به معنی جامه پشمین خشن که چوپانان می پوشند آمده است. علت نام گذاری کُشتی با چوخه استفاده کشتی گیران از این لباس هنگام کشتی دریافت است.

آیین کشتی با چوخه

با آغاز بهار، مبارزه کشتی گیران با چوخه در منطقه آغاز می گردد. کشتی گیران در سیزده روز نوروز با یکدیگر مبارزه نموده تا اینکه تعدادی از کشتی گیران برنده و برای فینال انتخاب شده و بعد از آن در روز 14 فروردین ماه که در اصل روز پایانی مسابقات است، مبارزه بزرگان کشتی آغاز می گردد.

این آیین در گود (چشمه) زینل خان که در مرکز شهر اسفراین واقع شده، برگزار می گردد، در این آیین کشتی گیران با چوخه هایی که بر تن دارند و شالی که به کمر خود می بندند و شلواری که تا بالای زانو بالا زده اند وارد میدان می شوند.

آداب ورسوم کشتی باچوخه

چوخه کاران با ورود به میدان، بوسه بر خاک گود زدن، احترام به تماشا گران، راز و احتیاج با خدای رضوان و اجازه از پیشکسوتان مبارزه خود را آغاز می نمایند. سپس چوخه گیران در هر یک از اوزان، یک به یک با یکدیگر کشتی می گیرند تا اینکه دو نفر به دور پایانی و یا به اصطلاح فینال برسند. در دور پایانی هرکدام از کشتی گیران با چوخه که در وزن مخصوص خود کشتی می گیرد اگر حریف را دو بار بر زمین بزند برنده و نفر اول می گردد.

اما کشتی پهلوانی بدین صورت است که وزن مطرح نیست و همان وزن آزاد است. در این قسمت دیگر کشتی گیران حالت یک حذفی یا دو حذفی بالا نمی آیند بلکه هر کشتی گیر با گفتن کلمه قند، حریف برای خود می طلبد و بعد از حاضر شدن حریف هر دو با یکدیگر مبارزه می نمایند. این کار تا زمانی ادامه می یابد که کشتی گیر چوخه کار حریفی برای مبارزه نداشته باشد. پهلوان چوخه کار پس از پیروزی بر حریفان و برنده شدن، بازوبند پهلوانی را از سوی بزرگان و یا پهلوانان پیشکسوت دریافت می نماید.

در کشتی با چوخه از فنون بومی استفاده می گردد که از معروف ترین فنون می توان به لنگ کردی (قول پیچ) اشاره نمود. داوری کشتی با چوخه در گذشته از سوی پیشکسوتان و کدخدایان انجام می شد و در حال حاضر هم از پهلوانان و کشتی گیران قهرمان و پیشکسوت استفاده می گردد.

جوایز کشتی با چوخه در هر منطقه ممکن است مجزا و متفاوت باشد مثلاً قالی یا قالیچه، سکه طلا، قند، یک یا چند رأس حیوانات محلی (گوسفند، بز) جایزه داده گردد. ولی دادن یک رأس قوچ به نفرات برتر متداول است. در آیین با چوخه اسفراین هم معمولاً یک یا چند رأس گوسفند به عنوان جایزه به نفر اول و پهلوان داده می گردد.

بیشتر پهلوانان رسمی کشور در زمینهٔ کشتی آزاد و فرنگی، ابتدا کار خود را در زمینهٔ ورزش کشتی، با کشتی با چوخه آغاز نموده اند.

آیین کشتی با چوخه مفاهیمی والاتر از زورمندی و به خاک افکندن حریفان دارد و آن معنویت ویژه در این ورزش است که برخاسته از فرهنگ این منطقه است، داشتن ادبیات و موسیقی ویژه که در این منطقه متداول است، وجود مطابقت فرهنگی با ارزش های انسانی جامعه، شکل ورزشی و نحوه اجرای آن که برای ورزشکار و برای بیننده ایجاد هیجان و سرگرمی می نماید، از جمله ابعاد فرهنگی و اجتماعی این آیین است.

کشتی با چوخه از نظر زیبایی، حرکات و استفاده از فنون فوق العاده، مورد توجه علاقه مندان این کشتی است. ایجاد روحیه پهلوانی و جوانمردی و بایستگی و شایستگی کامل در این آیین مطابق با فرهنگ موجود در منطقه است. آیین کشتی با چوخه، چون همراه با دهل و سرنا اجرا می گردد به نوعی با شادمانی عجین شده است.

کشتی سنتی با چوخه خراسان شمالی، به عنوان میراث معنوی به شماره 30 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.