مزرعه های پر سود - وبلاگ ورساچه

به گزارش وبلاگ ورساچه، احتمالا هر یک از ما برای یک بار هم که شده سفری به مزرعه و باغ پدری و اجدادی یا دوست و آشنا و فامیل داشته ایم.

تجربه شیرینی که برترین و خاطره انگیزترین اوقات زندگی مان را رقم زده است. سفر به باغ و مزرعه به خاطر حضور در طبیعت رنگارنگ و آرامش بخش و رها شدن در یک سبک زندگی راحت و دور از دغدغه های پرهیاهو و خسته نماینده شهری، یکی از خواستنی ترین و درعین حال پرهیجان ترین سفرهایی است که می تواند نشاط، شادی و آرامش به همراه داشته باشد. همین ها که گفتیم و می دانید پایه و اساس شکل گیری نوعی توریستی به نام توریستی کشاورزی یا توریستی مزرعه شده است.

یک نوع توریستی پرسود که از چند دهه پیش در کشورهای اروپایی و آمریکایی راه اندازی شده و فواید عظیمی نثار آنها نموده است.

یک سود چند سویه که هم به نفع توریست فراری از شهر و هیاهوی فرسایش دهنده اش است و هم به نفع اقتصاد دولت ها و از همه مهم تر به نفع روستاییانی که در کنار فروش محصولات کشاورزی، عایدی مازادی را از قبل توریستی دریافت می نمایند.

همین عایدی هم باعث شده در این کشورها مهاجرت معکوس روستاییان رقم بخورد و رونق و آبادی به روستاها برگردد.

آنقدر که کشورهایی بغل گوش خودمان مثل هند، چین و ترکیه هم به سمت آن رفته و برایش برنامه ریزی های طولانی مدت نمایند و البته در همین سال های اول، شاهد عایدی سرشار آن و تحولات شگرف و فقرزدایی در بخش منطقه ها روستایی و محروم خود باشند اما مثل همواره یک پرسش و آن این که ما کجای این بازاریم؟... متاسفانه باید به عرض برسانیم مثل همه بخش های دیگر، در این بخش هم با وجود ظرفیت های بی تعداد، عقب مانده هستیم و شاید بگردد گفت اول راهیم.

آنقدر اول که تازه در حال آشنا شدن با مفاهیم این نوع توریستی و سود و زیان آن هستیم. همان چند مزرعه ای هم که تا به امروز دری به روی این توریستی گگردده اند، با صدها مشکل روبرو اند و نتوانسته اند به خوبی جذب توریست و عایدی نمایند. با ما همراه باشید تا در جریان کامل این نوع توریستی در ایران و جهان قرار بگیرید.

اجرای نخستین طرح توریستی مزرعه در لرستان

به منظور توسعه صنعت توریستی لرستان، نخستین طرح توریستی کشاورزی در این استان اجرایی شده که اجرای آن می تواند برای روستاییان، اشتغال پایدار و برای استان توسعه و پیشرفت در صنعت توریستی ایجاد کند. این طرح برای اولین بار در لرستان و در مجموعه کشت و صنعت خرم آباد اجرا شده و برنامه های متعدد و سرگرم نماینده ای برای توریستان خواهدداشت، از جمله این که در بخشی از آن با شیوه کشاورزی، دامپروری و... آشنا شده و شخصا آن را تجربه می نمایند؛ تجربه هایی شیرین و هیجانی و خاطره انگیز.

مجموعه کشت وصنعت خرم آباد اگرچه از ابتدا با هدف توریستی احداث نشده اما به علت برخورداری از امکانات و زیرساخت های لازم برای توریستی کشاورزی، گزینه مناسبی تشخیص داده شده است.

مسؤول توریستی شرکت کشت وصنعت وتوریستی فجر صفا در مورد طرح توریستی کشاورزی در این مجموعه می گوید: کشت وصنعت در سه فاز کشاورزی (وجود گلخانه ها و 500هکتار باغ)، دامپروری (پرورش دام سبک، سنگین، زنبورعسل، ماهیان خاویاری و...) و توریستی فعالیت دارد و جاذبه های طبیعی و تاریخی استان هم می تواند امتیاز ویژه دیگری برای توسعه توریستی در این مجموعه به تعداد برود. به گفته حدیث بهاروندی، تجربه تمام مراحل مربوط به کشاورزی همانند کاشت، داشت و برداشت صیفی جات و محصولات باغی، زندگی سنتی در سیاه چادر، غذاهای محلی، مشک زنی و... در یک فضای کاملا طبیعی ایجاد شده و می تواند حس زیبا و متفاوتی را برای توریست رقم بزند. در این مجموعه بعلاوه فراوری محصولات ارگانیک یکی از فعالیت هاست که می تواند بی واسطه و به صورت مستقیم و با قیمت مناسب در اختیار توریستان قرار گیرد.

یک تجربه متفاوت و فوق العاده

شرکت کشت وصنعت از نظر زیرساخت های کشاورزی غنی است؛ دارای گلخانه هیدروپونیک است که در کمتر جایی در جهان چنین گلخانه ای وجود دارد، دریاچه های پرورش ماهی، پرورش اسب، دامپروری، گلخانه های شیشه ای 50هکتاری دارد و از همه مهم تر کلکسیون گیاهان دارویی جهان متعلق به کشت و صنعت لرستان است؛ امکاناتی که می تواند این مجموعه را به یکی از سایت های توریستی کشاورزی مجذوب کننده جهان تبدیل نموده و سفری خاطره انگیز برای توریستان داخلی و خارجی رقم بزند. بهاروندی اینها را به ما می گوید و ادامه می دهد: از آنجا که استان و بعلاوه این مجموعه ظرفیت لازم را دارد، در نظر داریم علاوه بر امکانات ذکر شده در فازهای بعدی طرح، بازی ها و جاذبه های آبی، جاذبه های هوایی ـ پروازی، تله کابین، هواپیمای تک نفره و مجموعه های نجوم تا ژئوتوریسم را هم برای مجموعه فراهم کنیم.

ای کاش دولت حمایت کند

مجموعه توریستی کشت و صنعت خرم آباد هم مثل سایر مجموعه های خدماتی کشور مسائل ریز و درشتی دارد که بهاروندی با اشاره ای گذرا به آنها خواهان حمایت های دولتی و مردمی شده و می گوید: کوتاه کردن راستا اداری از یکی دو سال به یکی دو ماه (که قطعا امکان پذیر است)، و تغییر فرهنگ مردم برای پذیرش توریستی به اسم یک صنعت اشتغال زا و در پی آن تعامل مناسب توام با خوش رفتاری و مهمان نوازی با توریستان می تواند به این مجموعه و سایر مجموعه های توریستی استان یاری کند. مسؤول توریستی شرکت کشت وصنعت وتوریستی صفا درعین حال امیدوار است از این پس بخش دولتی به یاری مجموعه توریستی شان بیاید؛ زیرا به گفته وی تا به امروز هیچ گونه حمایتی از سوی دولت دریافت ننموده و هیچ تسهیلاتی هم نگرفته اند.

مجموعه توریستی کشت و صنعت فقط به فکر سود خودش نیست، این را از صحبت های بهاروندی می گردد دریافت، آنجا که می گوید هدف ما تقویت صنعت توریستی در استان است؛ زیرا به علت کم آبی عایدیزایی به وسیله کشاورزی سنتی کاهش یافته و بیشتر روستاییان مهاجرت نموده اند اما با رونق مجموعه توریستی ما و ورود توریست داخلی و خارجی به استان و منطقه، کسب وکارهای متناسب با خدمات دهی به توریستان مثل تامین محل اسکان و اقامت در روستاها هم رونق می یابد به طور مثال اکنون در منطقه خرم آباد - کوهدشت اقامتگاه بومگردی وجود ندارد که می گردد برای آن در روستاها اقدام کرد. ما برای این منظور کلاس ها توجیهی و سفرهای آموزشی برای روستاییان برگزار نموده ایم.

تجربه ای قابل تکرار

معاون توریستی اداره کل میراث فرهنگی لرستان هم مجموعه توریستی کشت وصنعت خرم آباد را طرح و تجربه ای قابل تکرار برای سایر فعالان توریستی دانسته و می گوید: از آنجا که کشت وصنعت استان یکی از مراکز مجهز و بسیار حرفه ای بود به اسم پایلوت توریستی کشاورزی استان انتخاب شد و مجوز بهره برداری خود را در اسفند 99 دریافت کرد و تا به امروز پذیرای چندین تور توریستی هم بوده اند. البته از آنجا که این مجموعه معارض محلی دارد هنوز تاسیسات توریستی مثل واحدهای اقامتی و پذیرایی در آن دایر نشده، هرچند درخصوص امکانات توریستی کشاورزی بسیار غنی و کامل است.

اسکندر فلاح وند چگنی درخصوص حمایت دولتی از این بخش خصوصی هم می گوید: طبق قوانین ما فقط توانستیم پروانه بهره برداری صادر کنیم و آموزش های لازم را ارائه کنیم. ایده ایجاد طرح توریستی کشاورزی در این مجموعه هم از خود ما بود. اما قبول داریم هنوز تسهیلاتی به مجموعه ارائه نشده و وقتی مشکلش با معارضان محلی برطرف شد و تصمیم به احداث اقامتگاه و... گرفت، تا 30درصد آورده باید به وسیله متقاضی یا سرمایه گذار تامین گردد و برای مابقی آن در صورت درخواست به بانک های عامل معرفی می گردد.

ممالک زرنگ

خشکسالی، نوسانات اقتصادی و کاهش عایدی دولت ها و در حال حاضر هم کرونا باعث شده بعضی کشورها به سوی توریستی کشاورزی روی بیاورند و اشتغال و عایدی خوبی از این راه عاید مردم شهر و روستاهای خود نمایند.

استرالیا، کانادا، فیلیپین، لتونی، ایتالیا، ترکیه، سوئیس، آمریکا و انگلیس از کشورهایی هستند که توانسته اند توریستی کشاورزی را با موفقیت اجرا نمایند.

هند هم که پایه اقتصاد آن کشاورزی است، توانسته با تکیه بر توریستی کشاورزی، عایدی خود را به طور محسوسی افزایش دهد. حدود 75 درصد از جمعیت هند به طور مستقیم و غیرمستقیم به کشاورزی وابسته هستند و تقریبا 26 درصد از فراوری ناخالص داخلی هند از کشاورزی حاصل می گردد و حدود 90 میلیون کشاورز در 6000 روستا به فراوری محصولات کشاورزی مشغولند. توسعه توریستی کشاورزی در یک دهه اخیر در هند تعداد توریستان خارجی این کشور را از پنج میلیون نفر در سال 2010 به بیش از 17 میلیون نفر در سال 2018 رسانده است.

چین براساس یک برنامه پنج ساله اقداماتی را برای کاهش فقر جوامع روستایی انجام داده که توریستی کشاورزی مهم ترین این راهکارهاست.

اگرچه شیوع کرونا در چین ابتدا منجر به تعطیلی بازار توریستی شده بود اما پس از کنترل و مهار این ویروس در چین و بستن مرزهای کشور به روی توریستان خارجی، توریستی داخلی بسیار رونق یافت و فرصت مناسبی برای توسعه توریستی کشاورزی در روستاهای چین فراهم کرد.

مهم ترین مزایای اجرای این برنامه پنج ساله بازگرداندن هفت میلیون مهاجر به روستاهای خود بوده که به ایجاد مشاغل متنوع در این منطقه ها منجر شده است.این صنعت در چین تا به امروز 22میلیون شغل ایجاد نموده و مبه وسیله عایدی کشاورزان را به 1500دلار افزایش داده است.

اروپاییان اما از سال 1990 به این نوع توریستی روی آوردند. مزارع انگور و ذرت اروپا هرساله هنگام برداشت توریستان فراوانی را از سراسر جهان به سوی خود می کشاند.

صاحبان این مزارع توریستی برای تبلیغات خود از شبکه های جهانی و سایت های مطرح در این حوزه استفاده می نمایند. یکی از مزایای اقامت در مزرعه هزینه پایین اقامت در آن نسبت به اقامت در هتل است.

در کشورهایی چون ایتالیا، فرانسه و ایرلند هر دفتر توریستی محلی، فهرستی از اقامتگاه های محلی در مزرعه را تهیه می نماید و کتاب های هدایت به زبان ملی کشور و انگلیسی در اختیار توریستان قرار می دهد که در آن نقشه تمامی راستاهای مرتبط با اقامتگاه های کشاورزی در مزارع وجود دارد که برترین منبع برای یافتن اقامتگاه های مزارع در سراسر اروپاست.

فدراسیون اروپا برای توریستی در مزرعه و روستا یک سایت از اقامت مزرعه در 22 کشور اروپایی ایجاد نموده است و بعلاوه سازمان توریستی اروپا هم کتاب های راهنمای اقامت در مزرعه را به موسسات توریستی در سراسر اروپا می فروشد. شرکت بین المللی ووف هم یک فرصت جهانی برای سفر به مزارع ارگانیک در 20 کشور جهان فراهم نموده است.

اتریش بیش از 3000 مزرعه توریستی را برای اقامت و جذب توریستان درنظر گرفته است. این رقم برای فرانسه بیش از 5000 مزرعه و برای اسپانیا حدود 4000 مزرعه است.

اقامت در مزرعه در قاره آمریکا و هم در کشورهای آرژانتین، کلمبیا، مکزیک، آمریکا و کانادا بسیار رواج دارد و هرساله توریستان بسیاری را به این کشورها برای اقامت در مزارع به سوی خود جذب می نماید.

ما کجای این بازاریم؟

براساس آمارهای ارائه شده فائو، ایران در فراوری 22محصول مهم کشاورزی در میان هفت کشور برتر واقع شده است. در صادرات 10محصول کشاورزی هم رتبه یک تا دهم را در جهان به خود اختصاص داده است.

از نظر تنوع فراوری محصولات هم با داشتن 15محصول باغی پس از چین و آمریکا مشترکا با ترکیه در رتبه سوم قرار گرفته است. در تنوع اقلیمی هم ایران رتبه پنجم جهان را به خود اختصاص داده که در فراوری کمی و کیفی محصولات تاثیر بسزایی دارد.

گرچه بیشترین اراضی کشاورزی در استان های گیلان، مازندران، خراسان رضوی، آذربایجان شرقی و غربی و فارس است اما تقریبا تمام استان های ایران ظرفیت های لازم را برای ایجاد توریستی کشاورزی دارند، این درحالی است که ایران تقریبا جایگاهی در بازار توریستی مزرعه ندارد.

باغ های پسته در کرمان، نخلستان ها در استان های جنوبی کشور، مزارع برنج و باغ های مرکبات در استان های شاقتصادی، باغ های انگور و مزارع زعفران در خراسان ظرفیت های عظیمی هستند که فقط در بعد کشاورزی از آنها بهره برداری می گردد و از عایدی توریستی محروم هستند.

موانع زیادی بر سر راه توریستی مزرعه در ایران وجود دارد که شاید مهم ترین آن، عدم حمایت بخش های دولتی و خصوصی از این نوع توریستی و نبود زیرساخت های حداقلی در این زمینه است. نکته قابل تامل این که بسیاری از اراضی کشاورزی به علت خشکسالی های اخیر و نبود صرفه اقتصادی با فروش به افراد غیربومی تغییر کاربری داده اند؛ امری که مهاجرت بسیاری از روستاییان از روستاها را رقم زده است.

به عقیده کارشناسان جلوگیری از تغییر کاربری اراضی کشاورزی و باغی، اعطای تسهیلات اقتصادی به روستاییان و سرمایه گذاران بخش خصوصی و ایجاد زیرساخت های لازم مثل جاده های مناسب، اینترنت و دیجیتال سازی محصولات می تواند تاثیر مهمی در جذب توریستان و توسعه توریستی کشاورزی در کشورمان داشته باشد.

فاطمه مرادزاده - فاطمه حافظی / ایران - روزنامه وبلاگ ورساچه