استرس شغلی؛ چگونه با شغل های پر استرس مقابله کنیم؟
به گزارش وبلاگ ورساچه، استرس شغلی به فشار روانی گفته می گردد که وقتی شغل مطابق توانایی ها یا نیازهای فرد نباشد، ایجاد شده و ممکن است به بیماری جسمی و روحی منجر گردد.
ما به طور روزانه در معرض استرس های مختلف قرار می گیریم. بخشی از این فشارها به محل کار و شغل افراد مربوط می شود. کار نیز بخشی از زندگی است که صرف نظر از منابع اقتصادی برخی از احتیاجهای اساسی انسان مانند تحرک روانی و بدنی، احتیاجهای اجتماعی و احساس عزت نفس را ارضا می کند. با وجود این کار می تواند منبع فشار روانی و استرس شغلی نیز باشد. این استرس می تواند به شرایط شرایط کاری و تعامل بین کارمندان و یا ویژگی های شخصیتی نامتناسب با شغل مورد نظر بازشود و بر سلامت روانی و جسمانی افراد تاثیرگذار خواهد بود.
تعریف استرس شغلی
استرس شغلی ( job stress) به پاسخ های فیزیکی و احساسی مضری گفته می شود که وقتی الزامات کار مطابق توانایی ها، منابع یا احتیاجهای فرد نباشد، ایجاد می شود. این امر ممکن است به بیماری و جراحت هم منجر شود.
به عبارت دیگر فشار روانی در محل کار را می توان کنش متقابل بین شرایط کار و ویژگی های فردی شاغل به گونه ای که خواست های محیط کار بیش از آن است که فرد بتواند از عهده آنها برآید تعریف کرد. در برخی موارد به کارگیری فرد در کاری که با توانایی ها و اطلاعات او همخوانی ندارد و یا تغییر در فعالیت کاری او می تواند باعث ایجاد استرس در فرد شود.
شواهد علمی نشان می دهند با اینکه که تفاوت های فردی مهم هستند، اما شرایط کاری خاص برای اغلب مردم استرس زا هستند. پراسترس ترین شرایط کاری آنهایی هستند که در آن کارمندان در شرایطی که توقعات زیادی از آنها می رود، احساس ناتوانی می کنند. پراسترس ترین مشاغل عبارتند از: آتش نشان، مهندس صنعتی، مهندس هوافضا، سرکارگر مکانیک، و کارگر تعمیر تجهیزات وسایل نقلیه و راه آهن.
عوامل ایجادکننده استرس شغلی
ماهیت شغل: شغل هایی که مستلزم کار کردن در ساعت های خارج از ساعات معمولی کار روزانه می باشد، مستلزم ایجاد استرس می باشند. این شغل ها عبارتند از: خدمات بیمارستانی، نیروهای مسلح، آتش نشانی و...
احساس ناامنی در شغل: احساس ناامنی در شغل که با اخراج و جایگزین نمودن افراد و... یا حتی تهدید به آن که توسط سازمان ها اعمال می شود، القا می شود باعث بوجود آمدن استرس می شود.
طراحی وظایف نامناسب: کار سنگین، زمان استراحت کم، ساعات کاری طولانی و کار شیفتی، وظایف پر جنب وجوش همیشگی و کم اهمیت، نداشتن مهارت های مورد احتیاج و نداشتن حس کنترل بر شرایط
شیوه مدیریت نادرست: عدم مشارکت کارگران در تصمیم گیری، ارتباطات ضعیف در سازمان، عدم وجود سیاست های دوستدار خانواده
روابط بین افراد: محیط اجتماعی بد و عدم وجود حمایت یا یاری از سوی همکاران و ناظران
نقش های شغلی: انتظارات شغلی متضاد یا نامطمئن، مسئولیت زیاد، داشتن سمت های مختلف
نگرانی های محیطی: شرایط فیزیکی نامطلوب یا خطرناک مانند شلوغی، سروصدا، آلودگی هوا یا شرایط ارگونومیک
عوارض استرس شغلی
فردی که دچار در ارتباط با کار خود دچار استرس می شود، اعتماد به نفس خود را از دست می دهد و ممکن است کج خلق و کناره گیر شود. نتیجه این شرایط بهره وری کمتر است و کار ارزش خود را از دست می دهد. نادیده دریافت علائم هشداردهنده استرس شغلی منجر به مسائل سلامتی جسمانی و روانی می شود.
مسائل جسمانی
- برخی از کسالت هایی که در ارتباط با استرس شغلی می باشند عبارتند از: آشفتگی های خواب، حالت تهوع و سردرد
- استرس نقشی اساسی در مسائل مزمن سلامتی مانند بیماری های قلبی عروقی، اختلالات عضلانی اسکلتی و جراحت های محل کار ایفا می کند.
- تحقیقات نشان می دهند که خودکشی، زخم معده و اختلالات سیستم ایمنی با شرایط کاری پر استرس در ارتباط هستند.
- تحقیقات نشان می دهد قرارگیری طولانی مدت مردان در معرض استرس شغلی منجر به افزایش احتمال ابتلا به سرطان روده عظیم، سرطان ریه، سرطان مقعد، سرطان معده و غدد لنفاوی می شود.
علایم و مسائل روحی - روانی
- روابط آشفته
- بدخلقی
- عدم رضایت شغلی
- روحیه پایین
- احساس افسردگی
- کناره گیری اجتماعی
- خستگی، مشکل خواب
- مشکل تمرکز
- گرفتگی عضلانی یا سردرد
- از دست دادن میل جنسی
- استفاده از الکل یا مواد مخدر برای تحمل مسائل
راهکارهای مقابله با استرس شغلی
- زمان خود را با تعادل میان کار، خانواده، فعالیت های اجتماعی، مسئولیت ها و استراحت تقسیم کنید.
- تعهد بیش از حد برای خود ایجاد نکنید. میان کارهایی که باید انجام شوند و کارهایی که بهتر است انجام شوند، تمایز قایل شوید. وظایفی را که اهمیت کمتری دارند، می توانید به انتهای فهرست وظایف منتقل کنید یا اصلا حذف شان کنید.
- سعی کنید منزل را زودتر ترک کنید. رسیدن به محل کار حتی 10 یا 15 دقیقه زودتر هم می تواند تفاوت چشمگیری ایجاد کند. دیر رسیدن به محل کار ممکن است استرس را افزایش دهد.
- زمان های استراحت منظمی را در طول روز برای خود طرح ریزی کنید؛ راه بروید یا ذهن خود را خالی کنید. دور شدن از میز کار یا محل کار برای ناهار بهره وری را افزایش می دهد.
- وظایف را به ترتیب اهمیت اولویت بندی کنید. اگر کار نامطلوبی را باید به انجام برسانید، آن را سریع تر انجام دهید. این کار موجب بهبود کیفیت بقیه روز کاری می شود.
- پروژه ها را به مراحل کوچک تقسیم کنید و هر بار فقط روی یک مرحله تمرکز کنید.
- به افرادی که توانایی انجام این وظیفه را دارند، مسئولیت هایی را واگذار کنید. احتیاج به کنترل تمام جزییات را فراموش کنید.
- مصالحه می تواند به کاهش استرس در همه یاری کند. اگر از سایر کارگران انتظار دارید که تغییر کنند، خودتان هم باید تمایل به تغییر داشته باشید.
- هوش هیجانی خود را تقویت کنید. هوش هیجانی ارتباط موثر با دیگران است و موجب تسکین احساسات صدمه دیده می شود و استرس را از بین می برد.
- توانایی استفاده از شوخی را در خود ایجاد کنید تا بتوانید استرس را کاهش دهید و روابط کاری را مستحکم سازید. البته شوخی هایتان نباید متوجه فرد خاصی باشد.
- درگیری ها را به صورت سازنده حل کنید. روی زمان حال تمرکز کنید و رنجش ها و عدم توافق های گذشته را فراموش کنید. گاهی بهترین راهکار، موافقت با این امر است که عدم موافقت وجود دارد.
- سعی نکنید مسائل غیرقابل کنترل، به ویژه رفتار دیگران را کنترل کنید. روی مسائلی تمرکز کنید که می توانید کنترل کنید.
- ورزش منظم حتی اگر به وظیفه ای روزمره هم تبدیل بشود، باز هم تسکین دهنده قوی استرس است. تمرینات هوازی موجب افزایش ضریان قلب و تعریق می شوند، انرژی را افزایش می دهند، تفکر را شفاف می سازند و ذهن و بدن را آسوده می کنند.
- خوردن غذا در وعده های کوچک و مکرر به ثابت نگاه داشتن قند خون، انرژی و تمرکز یاری می کند و جلوی تغییرات خلق وخو را می گیرد.
- استرس می تواند موجب بی خوابی شود. بی خوابی هم موجب استرس و عدم تعادل احساسی می شود. برای خواب تان زمان بندی داشته باشید؛ هدف تان باید 8 ساعت خواب در شب باشد.
- روابط نزدیک برای غلبه بر دوره های استرس حیاتی هستند. به اشتراک گذاردن احساسات با اعضای خانواده و دوستان، به ویژه به صورت رو در رو، به تسکین استرس یاری می کند.
توصیه به سازمان ها
برخی کارفرماها بر این عقیده هستند که شرایط کاری پراسترس برای افزایش بهره وری و سودآوری لازم هستند. اما تحقیقات نشان می دهد که شرایط کاری پر استرس با غیبت از کار، تأخیر ورود و انگیزه کارگران برای ترک شغل ارتباط دارد که همه اینها هم برای کسب وکار هزینه بر هستند.
- بر تمام سازمان ها و مدیران ضروری است که در جهت شناخت و کنترل استرس در محیط کار اقدام کنند تا اینکه بتوانند با کنترل استرس بیش از اندازه، بهره وری را در محیط سازمانی افزایش دهند و در جهت سلامت روانی کارکنان و جلوگیری از بروز مسائل ناشی از استرس گام بردارند.
- تقویت خدا محوری به جای خود محوری در سازمان، تقویت ایمان و تلقین این موضوع که انسان خسران پذیر است مگر اینکه ایمان، عمل صالح و کشف سنت های الهی و در نهایت صبر چون سپری او را از گزند بلیات و نوسانات روحی حفظ می کند.
- دادن آموزش های لازم به کارکنان و مدیران در زمینه اصل موثر در برقراری ارتباط با دیگران؛ طرز موثر برخورد مدیران و سرپرستان با زیر دستان و برعکس.
- ایجاد تفکری که کارکنان محل کار را خانه خود و پیشرفت سازمان را از خود بدانند.
- سعی در ایجاد محیط کار مطلوب به وسیله انجام فعالیت های فوق برنامه.
- ایجاد رابطه منطقی بین میزان انجام کار و دریافت حقوق کافی.
- برگزاری گارگاه های مدیریت استرس
- تشویق کارکنانی که عملکرد خوبی دارند.
- حمایت گسترده از زیردستان